80 jaar Stedelijke Muziekvereniging Meppen e.V.
Een historisch overzicht door Alfons Gels
Het koor werd reeds in januari 1946 opgericht met circa 100 zangeressen en zangers, onder wie leden van de voormalige „Musikverein Meppen“. Het initiatief kwam van de toenmalige burgemeester van de stad Meppen, Wilhelm Warren, en Heinz Schäfer-Sandhage, die de leiding van het nieuwe koor op zich nam.
Het eerste koorconcert werd al op 2 december 1946 uitgevoerd in de aula van het lyceum aan de Burgstraße. Een eerste groot hoogtepunt vormde op 8 mei 1949 de uitvoering van de 9e symfonie van Ludwig van Beethoven in de vlieghal van het Kruppse schietterrein in Meppen. In 1950 volgde de „Johannes-Passion“ van J.S. Bach. Op 11 maart 1951 stond het „Requiem“ van G. Verdi ter gelegenheid van de 50e sterfdag op het programma.
Ook het openluchttheater van Meppen werd als uitvoeringslocatie gekozen. Zo werd in augustus en september 1951 de opera „Der Freischütz“ van C.M. von Weber met groot succes opgevoerd. Ongeveer tienduizend enthousiaste toeschouwers uit alle delen van het Emsland en zelfs uit de aangrenzende Nederlanden beleefden in vier voorstellingen een onvergetelijke „Freischütz“. Alleen al bij de première werden door de politie 190 personenauto’s en 28 autobussen geteld! Verdere concerten daar waren bijvoorbeeld het oratorium „Die Schöpfung“ van J. Haydn, de operettes „Schwarzwaldmädel“ (L. Jessel), „Der Vogelhändler“ (C. Zeller), „Im weißen Rössl“ (R. Benatzky) en nog veel meer.
Een ander groot hoogtepunt werd de hernieuwde uitvoering van L. van Beethovens „9e symfonie“ ter gelegenheid van het 600-jarig bestaan van de stad Meppen. De wereldberoemde pianiste prof. Elly Ney speelde bij dit feestconcert vooraf Beethovens 5e pianoconcert in Es-groot met de grootste virtuositeit. Daarna volgde de „Negende“ na tien jaar voor de tweede keer in Meppen. Zowel in de drie instrumentale delen als in het grote slotdeel met de „Ode an die Freude“ leverden alle musici een meesterlijke prestatie!
Op het Noordzee-eiland Norderney voerde de Stedelijke Muziekvereniging Meppen op 17 juni 1965 „Carmina Burana“ van Carl Orff uit. Het was het laatste concert van Heinz Schäfer-Sandhage met zijn koor. Hij verhuisde in 1965, na zijn pensionering als directeur van de „Muziekschool van het Emsland“, met zijn familie naar Meinerzhagen in het Sauerland. Karl Schäfer nam van 1 oktober 1965 tot 1 april 1966 de leiding van het koor over. Hem volgde van 1 april 1966 tot 1970 Gustl Huuck, die in deze periode de voorwaarden schiep zodat in 1968 voor het eerst een concert van plaatselijke muziekverenigingen werd opgenomen in het concertprogramma van de theatergemeenschap voor het district en de stad Meppen.
Carl Orffs „Carmina Burana“ en Bachs „Weihnachtsoratorium“ waren de laatste concerten met Gustl Huuck. In februari 1970 droeg hij de leiding over aan Bernd Schmale. Al in september 1970 gaf de 24-jarige dirigent met zijn „opera-avond“ een veelbelovend debuut. Bijzondere mijlpalen van zijn werk zijn de uitvoeringen van Händels „Messiah“, J. Haydns „Die Schöpfung“ (onder andere met de beroemde sopraan Agnes Giebel), L. Jessels operette „Das Schwarzwaldmädel“ (openluchttheater Meppen), Mozarts „Requiem“, A. Dvořáks „Stabat Mater“. Ook de samenwerking met het symfonieorkest van de muziekschool van het Emsland was succesvol. Een zware en verraderlijke ziekte maakte abrupt een einde aan zijn jonge leven en succesvolle werk. Bernd Schmale overleed op 17 november 1983 op slechts 38-jarige leeftijd.
Na het plotselinge overlijden van Bernd Schmale nam Ernst Neuhäuser in januari 1984 tijdelijk de muzikale leiding van het koor over en voerde in zijn eenjarige periode werken van J. Haydn en F. Mendelssohn Bartholdy uit. In april 1985 werd Hanno Pieper tot dirigent benoemd. Zijn eerste concert vond plaats op 1 juni 1986 ter gelegenheid van het 40-jarig jubileum van de Stedelijke Muziekvereniging Meppen met werken van W.A. Mozart in de proosdijkerk van Meppen. Dit concert werd op 7 september 1986 herhaald als feestconcert „75 jaar kerkwijding van de Harener Dom“. Met Hanno Pieper waren er grote concerten zoals „Judas Maccabaeus“ (Händel), „Uit de wereld van de opera“, „Requiem“ (Mozart), „Carmina Burana“ (Orff), „Stabat Mater“ (Dvořák). Zijn laatste concert met het koor leidde hij op 16 november 1994. Het „Requiem“ van Gabriel Fauré en de „Cäcilienmesse“ van Charles Gounod waren ook voor de uitvoerenden een mooie belevenis. Hanno Pieper was vele maanden daarvoor met zijn familie naar Georgsmarienhütte-Oesede verhuisd. Voor de repetitie op elke maandag reed hij „trouw en braaf“ met de auto, weer of geen weer, naar Meppen en terug. Daarvoor is het koor hem tot op de dag van vandaag zeer dankbaar. Overigens bestond er met hem en zijn familie een zeer goede relatie, zodat het koor twee keer bij de familie Pieper op bezoek was, met veel plezier en herinneringen aan de mooie gezamenlijke tijd.
Met Karl-Bernhard Hüttis kon de Stedelijke Muziekvereniging Meppen op 27 februari 1995 als opvolger van Hanno Pieper de eerste koorrepetitie houden. De grootse symfonische cantate „Lobgesang“ van F. Mendelssohn Bartholdy werd ingestudeerd. De uitvoering vond plaats op 25 februari 1996 als jubileumconcert „50 jaar Stedelijke Muziekvereniging Meppen“. Er volgden vele grote en bekende werken. Bijzonder vermeldenswaardig zijn de uitvoeringen van het oratorium „Paulus“ op 2 april 2000 in de proosdijkerk van Meppen, op 13 mei 2000 in de Heilig-Kruiskerk in Berlijn en op 1 juli in Haselünne. Deze concerten werden uitgevoerd met het „Jeugdorkest van de Muziekschool Berlin-Charlottenburg“. Met ditzelfde orkest volgde het oratorium „Elias“ van F. Mendelssohn Bartholdy op 6 april in Meppen en op 17 mei 2003 in de „Gethsemanekerk“ in Berlijn-Prenzlauer Berg. Aan deze indrukwekkende en belevenisrijke concerten, vooral aan de reis van het koor naar Berlijn, denken alle betrokkenen nog altijd graag terug.
Karl-Bernhard Hüttis nam afscheid van Meppen met hetzelfde werk als bij zijn eerste concert, de „Lobgesang“ van F. Mendelssohn Bartholdy, en werd kerkmuziekdirecteur in de parochie „St. Johann“ in Bremen. Het koor nam afscheid van zijn langdurige leider met een uitvoering van de „Lobgesang“ op zijn nieuwe werkplek.
Op 14 november 2011 vond de eerste koorrepetitie plaats met de nieuwe muzikale leider Balthasar Baumgartner. Met hem voerden wij het oratorium „Messiah“ van G.F. Händel uit op 29 september 2012 in de proosdijkerk van Meppen en op 30 september 2012 in de St.-Sixtuskerk in Werlte. Een bijzonder hoogtepunt vond plaats op 18 augustus 2013. Doordat Balthasar Baumgartner van 2009 tot 2011 als muzikaal assistent bij de Dommuziek in Keulen werkzaam was, met als zwaartepunt stemvorming en koorwerk bij het meisjeskoor van de Dom van Keulen, kon een muzikale verzorging van het „kapittelambt“ in de Dom van Keulen worden gerealiseerd. Deze dienst werd live in beeld en geluid via „Domradio“ uitgezonden.
Met Balthasar volgden verdere concerten zoals „Elias“ in Meppen en Haren, „Ein Deutsches Requiem“ van Brahms (een bijzondere ervaring), vervolgens „Paulus“ in Meppen, of als première de „Petite Messe Solennelle“ van G. Rossini, uitgevoerd met piano en harmonium. De pianopartij werd verzorgd door Roland Hagemann (zoon van koorleden Eva en Raimund Hagemann). Een uitzonderlijk mooi concert. Met een zeer markante uitvoering van het oratorium „Die Schöpfung“ van Joseph Haydn nam het koor op 25 november 2018 in de proosdijkerk onder luid applaus afscheid van zijn muzikaal leider Balthasar Baumgartner. Ook het publiek liet hem met tegenzin gaan!
Zijn opvolger werd Ansgar Kreutz. Als regiokantor van het bisdom Osnabrück was hij onder andere verantwoordelijk voor het koor. Al snel bleek echter dat een vruchtbare samenwerking met hem niet mogelijk was. Daarom moest de Stedelijke Muziekvereniging Meppen zelf op zoek naar een nieuwe leider. De Nederlander Lubertus Leutscher werd per 1 augustus 2019 met deze taak belast. Hij was het koor al lange tijd bekend door gezamenlijke concerten met het door hem opgerichte „VKSO Veenkoloniaal Symfonie Orkest“, zoals „Music in the Woods“ in Odoorn (NL), de „Klassiknacht“ in Haren en het „Nieuwjaarsconcert“ eveneens in Haren. Ook hij was op zoek naar een groot koor in Duitsland (grensregio met Nederland). Zo kwam de samenwerking tot stand. Er volgden indrukwekkende concerten zoals het „Stabat Mater“ van Karl Jenkins of het „Dettinger Te Deum“ van G.F. Händel. In het voorjaar van 2025 wist opnieuw de „Lobgesang“ van F. Mendelssohn Bartholdy het Meppense publiek in de proosdijkerk te enthousiasmeren. Het „Stabat Mater“ van Jenkins werd op 14 juni 2025 samen met het „VKSO-koor“ nogmaals uitgevoerd in de grote „Martinuskerk“ in Groningen (NL). Ook de wereldpremière van een symfonie van de componist Cornelis Dopper, samen met talrijke Nederlandse zangers, werd een blijvende herinnering.
Wij, de huidige leden van de Stedelijke Muziekvereniging Meppen, zijn trots op 80 jaar van onze vereniging en dankbaar jegens de moedige oprichters in 1946! Onze dank gaat ook uit naar de talloze toegewijde helpers achter de schermen, zonder wie de betreffende concertuitvoeringen onmogelijk zouden zijn geweest. Daarnaast hebben ontelbare betrokken koorleden in al die jaren tijdens bestuursvergaderingen veel tijd geïnvesteerd en verantwoordelijkheid genomen. Decennialange lidmaatschappen getuigen ervan hoe vaak het koor een zaak van het hart werd.
Het zwaartepunt van ons verenigingsleven was altijd de muziek. Maar ook de gemeenschap en het sociale leven waren vaste begeleiders. Men denke hierbij aan de concertreizen, die altijd met een verandering van locatie gepaard gingen en waarbij plezier en vreugde een grote rol speelden. Of aan de jaarlijkse „meiwandelingen“, die vaak pas in de herfst plaatsvonden. Verder moeten ook de vóór een concert geplande „repetitieweekenden“ als intensieve repetities worden genoemd, die meestal buiten Meppen werden georganiseerd. En dan waren er nog aan het einde van hat jaar de kerstvieringen, die in vroegere jaren met vioolspel (Walter Pischl), koor- en solozang en eigen gedichten van koorlid Heinz Zimmermann veel vreugde brachten.
Alle actieve en ook passieve leden kijken met vreugde en trots terug op onze prestaties als amateurmusici, die wij bij dit jubileum hebben kunnen leveren, en tegelijkertijd hebben wij de muziekcultuur in onze stad Meppen en daarbuiten mede vormgegeven. De dank daarvoor was altijd het grote applaus van het publiek!
